İmpetiqo nədir?
İmpetiqo dərinin üst qatında yaranan və asan yayılan bakterial infeksiyadır. Ən çox Staphylococcus aureus, A qrupu streptokok və ya hər iki bakteriya səbəb olur. Xəstəlik xüsusən kiçik uşaqlarda rast gəlinir və qırmızı yara, sulu və ya irinli qabarcıq, daha sonra isə bal rəngli sarı qabıqla görünür.
İmpetiqo adətən səthi və müalicə edilə bilən infeksiyadır, lakin yoluxucu olduğu üçün ailə, bağça və məktəb daxilində yayıla bilər. Səpkini qaşımaq bakteriyanı bədənin başqa sahələrinə keçirə bilər. Sarı qabıqlı hər yara impetiqo deyil; herpes, ekzema, göbələk və başqa infeksiyalar oxşar görünə bilər.
İmpetiqonun əlamətləri hansılardır?
- Qırmızı və qaşınan xırda yara və papullar
- Tez açılan sulu və ya irinli qabarcıqlar
- Yaranın üzərində bal rəngli sarı-qəhvəyi qabıq
- Ocaqların ətrafında yüngül qızartı və nəmli səth
- Səpkilərin qaşıma istiqamətində çoxalması
- Yaxın limfa düyünlərində yüngül böyümə
- Bullyoz formada daha iri və boş sulu qabarcıqlar
Qeyri-bullyoz forma ən geniş yayılmış növdür. Əvvəl papul və ya xırda qabarcıq yaranır, sonra açılaraq yapışqan maye ifraz edir və qalın qabıqla örtülür. Uşaq ümumiyyətlə özünü yaxşı hiss edə bilər. Qızdırma və ciddi halsızlıq tipik yüngül impetiqoda gözlənilmir.
Bullyoz impetiqoda toksin yaradan stafilokok bakteriyası daha iri, yumşaq və asan açılan qabarcıqlar yaradır. Qabarcıq açıldıqda nazik qəhvəyi kənar və nəmli səth qala bilər. Körpələrdə geniş bullyoz dəyişikliklər daha diqqətli tibbi qiymətləndirmə tələb edir.
İmpetiqo hansı nahiyələrdə görünür?
Ən çox burun və ağız ətrafı, yanaq, qol və ayaq kimi açıq sahələr tutulur. Bakteriya sıyrıq, həşərat dişləməsi, ekzema çatları və başqa dəri zədəsindən daxil ola bilər. Uşaq ocağı qaşıdıqdan sonra əli ilə başqa nahiyəyə toxunarsa yeni səpkilər yarana bilər.
Bez sahəsində də impetiqo yarana bilər, lakin burada kandidoz, qıcıqlandırıcı dermatit və başqa bakterial infeksiyalar da mümkündür. Saçlı dəridə qabıqlı ocaqlar göbələk infeksiyası və seboreik dermatitlə qarışa bilər. Gözə çox yaxın ocaq şişkinlik və ağrı ilə gedirsə gecikdirilmədən qiymətləndirilməlidir.
İmpetiqo necə yaranır və kimlərdə daha çox olur?
Bakteriya sağlam dərinin baryerini keçmək üçün çox vaxt kiçik bir giriş nöqtəsindən istifadə edir. Sıyrıq, kəsik, qotur, həşərat dişləməsi, atopik dermatit və dırnaqla qaşıma riski artırır. İsti və rütubətli hava, yaxın təmas və kollektiv mühit yayılmanı asanlaşdırır.
İmpetiqo ən çox iki-beş yaşlı uşaqlarda görülsə də hər yaşda yarana bilər. İdman təması, ortaq dəsmal və avadanlıq, evdə yoluxmuş şəxs və dəri baryerini pozan xəstəliklər əlavə risk yaradır. Diabet və immun zəifliyi olan şəxsdə infeksiya daha geniş və davamlı gedə bilər.
İmpetiqo necə yoluxur?
Yaranın mayesi və qabığı ilə birbaşa təmas əsas yoluxma yoludur. Bakteriya əllər, dırnaqlar, dəsmal, yataq dəsti, geyim və yaxın zamanda çirklənmiş əşyalarla başqa dəri sahəsinə və digər insana keçə bilər. Qabıq altında aktiv ifrazat olduqda yoluxduruculuq davam edə bilər.
Əllərin yuyulması, yaraların təmiz və örtülü saxlanması, dırnaqların qısa tutulması, dəsmal və geyimin paylaşılmaması yayılmanı azaldır. Məktəbə və bağçaya qayıtma vaxtı yerli qayda və başlayan tibbi yanaşmaya görə həkimlə dəqiqləşdirilməlidir. Sadəcə qabığın quruması həmişə bakteriyanın aradan qalxdığını göstərmir.
İmpetiqo hansı xəstəliklərlə qarışdırıla bilər?
Herpes simplex qruplaşmış ağrılı qabarcıqlar yaradır, impetiqoda isə bal rəngli qabıq daha xarakterikdir. Göbələk infeksiyası çox vaxt dairəvi, qabıqlı və kənardan genişlənən ocaq yaradır. Kontakt dermatit qıcıqlandırıcı maddənin toxunduğu sahədə qaşınan, yayılan qızartı ilə görünə bilər.
Atopik ekzema bakteriya ilə ikincili yoluxduqda impetiqoya bənzər sarı qabıq əmələ gətirə bilər. Suçiçəyi müxtəlif mərhələdə qabarcıqlar və ümumi əlamətlərlə gedir. Qoturda gecə qaşınması və tipik tunellər olur, lakin qaşıma nəticəsində onun üzərinə impetiqo əlavə oluna bilər.
Diaqnoz necə qoyulur?
Əksər hallarda dermatoloq ocağın görünüşü və inkişaf mərhələsinə əsasən diaqnoz qoyur. Bakteriyanın növünü yalnız görünüşlə dəqiq ayırmaq mümkün deyil, lakin tipik məhdud impetiqoda laborator test həmişə lazım olmur. Geniş, təkrarlayan və ya ilkin yanaşmaya cavab verməyən ocaqda yara ifrazatından kultura götürülə bilər.
Kultura bakteriyanın və antibiotik həssaslığının müəyyən edilməsinə kömək edir. Tez-tez təkrarlanan hallarda burun və başqa daşıyıcılıq sahələri, evdə oxşar infeksiyalar və dəri baryerini pozan xəstəliklər araşdırıla bilər. Biopsiya yalnız görünüş atipikdirsə nadir hallarda tələb olunur.
Yanaşma necə planlaşdırılır?
İmpetiqo bakterial infeksiya olduğuna görə həkim ocaqların sayı, bullyoz forma, yerləşmə, yaş və ümumi vəziyyətə əsasən yerli və ya sistemik antibiotik yanaşması seçə bilər. Preparatın düzgün seçilməsi müqavimət və ağırlaşma riskini azaltmaq üçün vacibdir. Başqasından qalan antibiotiki istifadə etmək və kursu özbaşına yarımçıq saxlamaq düzgün deyil.
Qabıqları zorla qoparmaq qanama və yayılma yarada bilər. Ocaq həkimin tövsiyə etdiyi şəkildə yumşaq təmizlənməli, qaşımaqdan qorunmalı və uyğun örtüklə bağlanmalıdır. Steroid kremi təkbaşına çəkmək infeksiyanın görünüşünü dəyişə və yayılmasına imkan verə bilər.
Evdə və məktəbdə yayılmanı necə azaltmaq olar?
Uşağın yaraya toxunmasının və sonra göz, burun və başqa dəri sahələrini qaşımasının qarşısı alınmalıdır. Əllər sabunla müntəzəm yuyulmalı, dırnaqlar qısa saxlanmalı və açıq ocaqlar nəfəs alan təmiz örtüklə bağlanmalıdır. Sarğı dəyişdirən şəxs sonradan əllərini yumalıdır.
Dəsmal, üz bezi, yastıq üzü, geyim, ülgüc və idman avadanlığı paylaşılmamalıdır. Yara ilə təmasda olan tekstil gündəlik dəyişdirilib uyğun qaydada yuyulmalıdır. Oyuncaq və tez-tez toxunulan səthlərin adi təmizliyi kifayətdir; yaşayış sahəsinə nəzarətsiz dezinfeksiyaedici və pestisid səpmək lazım deyil.
Məktəb və bağça rəhbərliyinə məlumat vermək yerli yoluxma nəzarəti qaydalarının tətbiqinə kömək edir. Uşağın nə vaxt kollektivə qayıdacağı onun ümumi vəziyyəti, yaraların örtülməsi, uyğun antibiotik yanaşmasının başlanması və yerli qaydaya əsasən müəyyən edilir. Evdə başqa uşaqda yeni sarı qabıqlı yara yaranarsa eyni kremi özbaşına paylaşmaq əvəzinə ayrıca qiymətləndirmə aparılmalıdır.
Mümkün ağırlaşmalar
Ən çox rast gəlinən problem infeksiyanın yaxın dəriyə yayılmasıdır. Dərinləşdikdə ektima, abses və sellülit yarana bilər. A qrupu streptokokla əlaqəli bəzi hallardan sonra nadir böyrək iltihabı inkişaf edə bilər. Sidiyin tündləşməsi, üz və ayaqlarda şişkinlik kimi əlamətlər tibbi qiymətləndirmə tələb edir.
Yüksək qızdırma, sürətlə yayılan ağrılı qızartı, geniş qabarcıqlar və uşağın ciddi halsız görünməsi sadə impetiqo üçün tipik deyil. Bu əlamətlər daha dərin və ya sistemik infeksiya ehtimalını artırır.
Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?
- Uşaqda bal rəngli sarı qabıqlı yaralar yaranıbsa
- Səpkilər sürətlə çoxalır və bədənin müxtəlif sahələrinə yayılırsa
- İri sulu qabarcıqlar, qızdırma və halsızlıq varsa
- Göz ətrafında şişkinlik, ağrı və qızartı yaranıbsa
- Yarada irin, güclü ağrı və ətrafında yayılan istilik varsa
- Körpə, diabetli və ya immun sistemi zəif şəxs təsirlənibsə
- Başlanan yanaşmaya baxmayaraq yeni ocaqlar yaranırsa
- İnfeksiya tez-tez təkrarlanırsa
Əlaqəli dermatoloji mövzular
Qotur xəstəliyi, follikulit, göbələk infeksiyası və dəri sellüliti impetiqo ilə əlaqəli və ya ona bənzər dəyişikliklər yarada bilər. Dərinlik və klinik gediş yanaşmanı dəyişir.
Tibbi qeyd
Bu məqalə maarifləndirici məqsəd daşıyır və fərdi həkim müayinəsini əvəz etmir.