Əsas məzmuna keç
Virus mənşəli dəri infeksiyaları

Zona (Herpes Zoster) Nədir? Bədənin Bir Tərəfində Ağrı və Qabarcıqlar

Birtərəfli sinir ağrısı, qabarcıqlar, yoluxma və təcili əlamətlər

Zona suçiçəyi virusunun illər sonra sinirdə yenidən aktivləşməsidir. Adətən bədənin və ya üzün bir tərəfində yanma və ağrıdan sonra qruplaşmış qabarcıqlar yaranır. Göz, qulaq və yayılmış səpki təcili qiymətləndirilməlidir.

Qısa cavab

Zona suçiçəyi virusunun illər sonra sinirdə yenidən aktivləşməsidir. Adətən bədənin və ya üzün bir tərəfində yanma və ağrıdan sonra qruplaşmış qabarcıqlar yaranır. Göz, qulaq və yayılmış səpki təcili qiymətləndirilməlidir.

Zona (Herpes Zoster) Nədir? Bədənin Bir Tərəfində Ağrı və Qabarcıqlar

Əlamətləri

Mündəricat

Zona xəstəliyi nədir?

Zona, tibbi adı ilə herpes zoster, əvvəllər suçiçəyi keçirmiş şəxsin sinir hüceyrələrində gizli qalan varicella-zoster virusunun yenidən aktivləşməsidir. Adətən bədənin və ya üzün yalnız bir tərəfində yanma, sancma və ağrı ilə başlayır, daha sonra həmin sinirin sahəsi boyunca qruplaşmış sulu qabarcıqlar yaranır.

Zona sadəcə dəri səpkisi deyil; sinir iltihabı səbəbindən ağrı səpki sağaldıqdan sonra da davam edə bilər. Göz, qulaq və üz siniri tutulması qalıcı fəsad yarada bildiyi üçün üz nahiyəsində zona şübhəsi təcili qiymətləndirilməlidir. Erkən tibbi müraciət antiviral yanaşmadan faydalanma imkanını artırır.

Gövdənin bir tərəfində sinir xətti boyunca qruplaşmış zona qabarcıqlarının realistik tibbi görünüşü
Zona səpkisi çox vaxt gövdənin bir tərəfində kəmərvari zolaq şəklində yaranır və orta xətti keçmir.

Zonanın ilkin əlamətləri hansılardır?

Səpkidən bir neçə gün əvvəl müəyyən dəri sahəsində yanma, batma, qarışqa gəzməsi, qaşınma və toxunmaya həddindən artıq həssaslıq yarana bilər. Bəzən geyimin yüngül toxunuşu belə ağrılı olur. Baş ağrısı, halsızlıq, üşütmə və yüngül qızdırma da mümkündür.

Bu mərhələdə zona qabırğa, ürək, böyrək, öd kisəsi və ya diş ağrısı ilə qarışdırıla bilər. Ağrı adətən bədənin bir tərəfi ilə məhdudlaşır. Səpki yarananda əvvəl qırmızı papullar, sonra qrup halında sulu qabarcıqlar əmələ gəlir. Qabarcıqlar bir həftəyə yaxın müddətdə quruyub qabıq bağlaya, dəri isə iki-dörd həftə ərzində sağala bilər.

Zona bədənin hansı nahiyələrində olur?

Ən çox döş qəfəsi, bel və qarında bir tərəfli zolaq şəklində görünür. Boyun, qol və ayaq da tutula bilər. Hər sinir kökü dərinin müəyyən sahəsinə uyğun olduğu üçün səpkinin forması həmin dermatom boyunca uzanır və klassik halda bədənin orta xəttini keçmir.

Üzdə zona alın, göz qapağı və burun üzərində yarana bilər. Burun ucunda və göz ətrafında qabarcıq gözün tutulması riskini artırır. Qulaq daxilində və ətrafında səpki, qulaq ağrısı, eşitmə dəyişməsi, başgicəllənmə və üzün bir tərəfində zəiflik Ramsay Hunt sindromunu düşündürə bilər.

İmmuniteti ciddi zəif şəxsdə zona bir dermatomla məhdudlaşmayıb suçiçəyinə bənzər şəkildə bütün bədənə yayıla bilər. Bu vəziyyət daxili orqan fəsadları ilə əlaqəli ola bilər və təcili tibbi yardım tələb edir.

Zona niyə yaranır və kimlər risk altındadır?

Suçiçəyindən sonra virus bədəndən tam çıxmır və hissi sinir düyünlərində passiv qalır. İllər sonra immun nəzarət zəiflədikdə virus sinir boyunca dəriyə doğru aktivləşə bilər. Zona yeni bir virusla xaricdən yoluxmaq deyil, mövcud virusun yenidən aktivləşməsidir.

Risk yaş artdıqca, xüsusən 50 yaşdan sonra yüksəlir. Xərçəng, HİV, transplantasiya, immuniteti zəiflədən dərmanlar, xroniki böyrək və ağciyər xəstəliyi kimi hallar riski artıra bilər. Stress və xəstəlik epizodu ilə zaman uyğunluğu ola bilər, lakin zona yalnız “əsəbdən” yaranmır.

Zona yoluxucudurmu?

Zona bir insandan digərinə zona şəklində keçmir. Lakin aktiv qabarcıq mayesindəki varicella-zoster virusu suçiçəyi keçirməmiş və peyvənd olunmamış insana keçərsə həmin şəxsdə suçiçəyi yarada bilər. Yoluxma riski bütün ocaqlar quruyub qabıq bağlayana qədər davam edir.

Səpkilər təmiz və örtülü saxlanmalı, qabarcıqlara toxunduqdan sonra əllər yuyulmalıdır. Hamilə, yenidoğulmuş, immun sistemi zəif və suçiçəyi immuniteti olmayan şəxslə yaxın təmasdan qaçmaq vacibdir. Öskürmə ilə yayılma lokal zonada suçiçəyinə nisbətən daha az ehtimallıdır, lakin yayılmış zona daha yüksək risk daşıyır.

Zona qabarcığından virusun immuniteti olmayan şəxsdə suçiçəyi yarada bilməsini göstərən tibbi illüstrasiya
Zona ilə təmas edən immuniteti olmayan şəxsdə zona deyil, suçiçəyi inkişaf edə bilər.

Zona hansı xəstəliklərlə qarışdırıla bilər?

Herpes simplex də qruplaşmış qabarcıqlar yarada bilər, lakin daha çox dodaq və genital sahədə təkrarlayan kiçik ocaqlar şəklində olur. Kontakt dermatit təmas sahəsində qaşınan və çox vaxt orta xətti keçən qızartı yaradır. İmpetiqoda sarı qabıq və səthi bakterial yara ön plandadır.

Səpkisiz zona nadir hallarda yalnız sinir ağrısı verə bilər və diaqnozu çətindir. Qabırğaarası ağrı, ürək problemi, böyrək daşı və bel siniri sıxılması ilə qarışa bilər. Sinə ağrısı, nəfəs darlığı və huş dəyişikliyi olduqda bunu avtomatik zona saymaq olmaz.

Diaqnoz necə qoyulur?

Tipik birtərəfli dermatomal ağrı və qruplaşmış qabarcıqlar çox vaxt klinik diaqnoz üçün kifayətdir. Atipik, yayılmış, immun sistemi zəif və ya herpes simplexlə qarışan hallarda qabarcıqdan götürülən nümunədə virusun molekulyar testi istifadə oluna bilər.

Qabarcıq artıq quruyubsa nümunənin keyfiyyəti azala bilər. Qan anticisim testi aktiv zonanı dəqiq təsdiqləmək üçün adətən əsas üsul deyil, çünki bir çox insanda əvvəlki suçiçəyindən anticisim mövcuddur. Göz ətrafı ocaqda oftalmoloji müayinə gecikməməlidir.

Alın və göz qapağının bir tərəfində zona səpkisinin tibbi görünüşü
Alın, burun və göz qapağında birtərəfli zona səpkisi gözün təcili müayinəsini tələb edə bilər.

Erkən tibbi yanaşma niyə vacibdir?

Antiviral preparatlar xəstəliyin müddətini və fəsad riskini azaltmaq üçün xüsusən erkən başlandıqda daha faydalı ola bilər. Buna görə birtərəfli ağrı və təzə qabarcıq görən şəxs günlərlə ev üsulu sınamamalıdır. Yaş, immun vəziyyəti, ocağın yeri və başlanma vaxtı həkim qərarına təsir edir.

Ağrı nəzarəti də vacibdir, çünki zona sinir ağrısı yaradır. Preparat seçimi digər xəstəliklər və dərmanlarla uyğunlaşdırılmalıdır. Qabarcıqları deşmək, yandırıcı maddə çəkmək, kortizon kremindən özbaşına istifadə etmək bakterial infeksiya və gecikmə yarada bilər.

Postherpetik nevralgiya nədir?

Səpki sağaldıqdan sonra eyni sahədə aylarla və ya illərlə davam edən sinir ağrısına postherpetik nevralgiya deyilir. Ağrı yanma, elektrik vurması, sancma və toxunmaya dözümsüzlük kimi hiss edilə bilər. Risk yaş artdıqca və ilkin ağrı ağır olduqda yüksəlir.

Bu ağrı sadə ağrıkəsici ilə həmişə idarə olunmur və xüsusi sinir ağrısı yanaşması tələb edə bilər. Erkən həkim müraciəti, uyğun antiviral və ağrı planı fəsad riskinin idarəsinə kömək edir. Səpki keçdiyi üçün davamlı ağrını görməzdən gəlmək olmaz.

Zona peyvəndlə qarşısı alına bilərmi?

Zona və onun sinir ağrısı fəsadına qarşı effektiv peyvənd mövcuddur. Kimlərə və hansı vaxtda tətbiq ediləcəyi yaşa, immun vəziyyətinə, ölkənin peyvənd qaydalarına və əvvəlki zona tarixçəsinə görə dəyişir. Kəskin zona epizodu zamanı peyvənd verilmir; uyğun vaxt həkimlə müzakirə olunmalıdır.

Əvvəl zona keçirmək gələcəkdə təkrar olmayacağına zəmanət vermir. Peyvənd haqqında qərar verilərkən allergiya, immuniteti zəiflədən müalicə və digər tibbi məlumatlar bildirilməlidir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etmək lazımdır?

  • Səpki alın, burun, göz qapağı və göz ətrafındadırsa
  • Göz ağrısı, qızartı, işığa həssaslıq və görmə dəyişməsi varsa
  • Qulaq ağrısı, eşitmə itkisi, başgicəllənmə və üz zəifliyi yaranıbsa
  • Səpki bütün bədənə yayılıbsa
  • Şəxs immun sistemi zəif, hamilə və ya ağır xroniki xəstədirsə
  • Güclü baş ağrısı, boyun sərtliyi, qarışıqlıq və nəfəs darlığı varsa
  • Qabarcıqlar irinləyib qızartı sürətlə genişlənirsə
  • Səpki keçdikdən sonra ağrı davam edirsə

Əlaqəli dermatoloji mövzular

Suçiçəyi, dodaq uçuğu, impetiqo və kontakt dermatit zona ilə əlaqəli və ya ona bənzər ola bilər. Zona və suçiçəyi eyni virusun fərqli mərhələləridir.

Tibbi qeyd

Bu məqalə maarifləndirici məqsəd daşıyır və fərdi həkim müayinəsini əvəz etmir.

Tez-tez verilən suallar

Zona suçiçəyi ilə eynidirmi?

Eyni virus səbəb olur, amma suçiçəyi ilk yoluxma, zona isə virusun illər sonra yenidən aktivləşməsidir.

Zona bədənin iki tərəfində ola bilər?

Tipik zona bir tərəfdə olur. İkitərəfli və geniş səpki başqa diaqnoz və ya immun zəifliyi baxımından qiymətləndirilməlidir.

Zona başqasına keçir?

Virus immuniteti olmayan şəxsə keçib suçiçəyi yarada bilər; həmin şəxs birbaşa zona olmur.

Zona neçə günə keçir?

Qabarcıqlar adətən 7–10 günə qabıq bağlayır, dəri iki-dörd həftəyə sağala bilər. Sinir ağrısı daha uzun davam edə bilər.

Zona təkrarlaya bilər?

Bəli. Bir dəfə keçirmək gələcək epizodu tam istisna etmir.

Zona qabarcıqlarını deşmək olarmı?

Xeyr. Virusun yayılması, bakterial infeksiya və çapıq riskini artırır.

Zona həmişə ağrılıdır?

Çox vaxt ağrı və yanma olur, lakin bəzi şəxsdə qaşınma və yüngül həssaslıq üstünlük təşkil edə bilər.

Bu əlamətlərlə əlaqəli ola bilən xəstəliklər

Vacib qeyd

Bu məqalə tibbi məlumat xarakteri daşıyır və diaqnoz və ya müalicə təyin etmir. Şikayətiniz uzun müddət davam edirsə, güclənirsə və ya yayılırsa, dəqiq diaqnoz və müalicə üçün dermatoloqa müraciət edin.

Bu məqalə faydalı oldu?

Rəyiniz bizim üçün önəmlidir.

Facebook WhatsApp Telegram

Əlaqəli mövzular