Əsas məzmuna keç
Virus mənşəli dəri infeksiyaları

Əl-Ayaq-Ağız Xəstəliyi Nədir? Uşaqda Ağız Yaraları və Səpkilər

Uşaqda qızdırma, ağız yaraları, ovuc-ayaqaltı səpkilər və susuzlaşma

Əl-ayaq-ağız xəstəliyi uşaqlarda qızdırma, ağrılı ağız yaraları, ovuc və ayaqaltında səpkilər yaradan yoluxucu virus infeksiyasıdır. Əsas ev riski uşağın ağrı səbəbindən maye içməməsi və susuzlaşmasıdır.

Qısa cavab

Əl-ayaq-ağız xəstəliyi uşaqlarda qızdırma, ağrılı ağız yaraları, ovuc və ayaqaltında səpkilər yaradan yoluxucu virus infeksiyasıdır. Əsas ev riski uşağın ağrı səbəbindən maye içməməsi və susuzlaşmasıdır.

Əl-Ayaq-Ağız Xəstəliyi Nədir? Uşaqda Ağız Yaraları və Səpkilər

Əlamətləri

Mündəricat

Əl-ayaq-ağız xəstəliyi nədir?

Əl-ayaq-ağız xəstəliyi əsasən beş yaşdan kiçik uşaqlarda görülən, enterovirusların yaratdığı çox yoluxucu infeksiyadır. Qızdırma, boğaz ağrısı, ağız daxilində ağrılı yaralar və ovuc-ayaqaltında səpkilərlə xarakterizə olunur. Əksər uşaqlar 7–10 gün ərzində ağırlaşmadan sağalır.

Adı oxşar olsa da bu xəstəlik heyvanlarda olan dabaq xəstəliyi ilə əlaqəli deyil. Əsas praktik risk ağız yaraları səbəbindən uşağın su içməməsi və susuzlaşmasıdır. Valideyn səpkinin görünüşündən çox, maye qəbulu, sidik və uşağın ümumi vəziyyətini izləməlidir.

Uşağın ovucunda və ayaqaltında əl-ayaq-ağız xəstəliyinə uyğun xırda səpkilərin realistik görünüşü
Əl-ayaq-ağız xəstəliyində ovuc və ayaqaltında xırda qırmızı ləkə və qabarcıqlar görünə bilər.

İlk əlamətlər necə başlayır?

Xəstəlik çox vaxt qızdırma, boğaz ağrısı, iştahsızlıq, halsızlıq və əsəbiliklə başlayır. Bir-iki gün ərzində ağızda ağrılı ləkə və yaralar, sonra əl və ayaqlarda səpkilər görünə bilər. Kiçik uşaq ağzındakı ağrını deyə bilmədiyi üçün yeməkdən imtina, çox ağız suyu və ağlama ilə reaksiya verə bilər.

Səpkilər hər uşaqda eyni deyil. Bəzilərində yalnız ağız yarası, bəzilərində yalnız əl-ayaq səpkisi ola bilər. Ombalar, dizlər, dirsəklər, ayaqlar və genital ətraf da tutula bilər. Atipik enterovirus növlərində səpki daha geniş və qabıqlı ola bilər.

Ağız yaraları necə görünür?

Dil, diş əti, yanağın içi, damaq və boğazda əvvəl qırmızı ləkə, sonra xırda qabarcıq və səthi ağrılı yara yarana bilər. Turş, duzlu, isti qida ağrını artırır. Uşaq udmaqdan qorxduğu üçün su və qidadan imtina edə bilər.

Sərin, yumşaq və qıcıqlandırmayan maye-qidalar daha rahat qəbul edilə bilər. Məqsəd uşağı məcburən yeməklə deyil, maye qəbulunu qorumaqla susuzlaşmanın qarşısını almaqdır. Yaşa uyğun ağrı və qızdırma vasitəsi həkim və ya əczaçı ilə dəqiqləşdirilməlidir; uşağa aspirin verilməməlidir.

Dəri səpkiləri hansı nahiyələrdə olur?

Ovuc və ayaqaltı tipik sahələrdir. Səpki düz qırmızı ləkə, yüngül qalxmış papul və ya oval sulu qabarcıq ola bilər. Adətən güclü qaşınma yaratmır, amma həssas ola bilər. Diz, dirsək və ombada da ocaqlar görünə bilər.

Sulu qabarcıqları deşmək lazım deyil. Təmiz saxlanmalı və uşaq qaşıyırsa dırnaqlar qısa tutulmalıdır. Səpki sağaldıqdan bir neçə həftə sonra əl və ayaq dırnaqlarında müvəqqəti ayrılma nadir hallarda baş verə bilər; adətən dırnaq yenidən böyüyür.

Xəstəlik necə yoluxur?

Virus öskürək və danışıq damcıları, tüpürcək, burun ifrazatı, qabarcıq mayesi, nəcis və çirklənmiş səthlərlə yayıla bilər. Uşaq ilk həftədə daha yoluxucu olsa da virus nəcislə həftələr ərzində xaric ola bilər. Buna görə səpki keçdikdən sonra da əl gigiyenası vacibdir.

Bez dəyişdirdikdən və tualetdən sonra əllər sabunla yuyulmalı, oyuncaqlar və tez-tez toxunulan səthlər təmizlənməlidir. Stəkan, qaşıq, dəsmal və diş fırçası paylaşılmamalıdır. Xəstə uşağı öpmək və yaxın üz təması yayılmanı artırır.

Əl-ayaq-ağız xəstəliyinin damcı, səth və bez dəyişmə zamanı yayılmasını göstərən tibbi illüstrasiya
Əl yuma və tez toxunulan oyuncaqların təmizliyi virusun ailə və bağçada yayılmasını azaltmağa kömək edir.

Susuzlaşmanın əlamətləri hansılardır?

Ağız yarası səbəbindən uşaq kifayət qədər içmədikdə sidiyin azalması, ağız quruluğu, göz yaşının olmaması, gözlərin çökük görünməsi, halsızlıq və yuxululuq yarana bilər. Körpədə uzun müddət quru bez və bıngıldağın çökük görünməsi vacib xəbərdarlıqdır.

Uşağa az-az, tez-tez sərin maye təklif etmək daha rahat ola bilər. Udma mümkün deyilsə, uşaq davamlı qusur və ya sidik nəzərəçarpan azalıbsa tibbi yardım gecikdirilməməlidir. Şəkərli və çox turş içkilər ağız ağrısını artıra bilər.

Maye qəbulunu evdə necə izləmək olar?

Valideyn gün ərzində uşağın içdiyi mayeni, sidiyə çıxma sayını, qızdırmanı və oyanıqlığını qısa qeyddə izləyə bilər. Tək bir rəqəmdən çox əvvəlki günlə müqayisə önəmlidir: uşaq adətindən xeyli az içir, uzun müddət sidiyə çıxmır və getdikcə halsızlaşırsa vəziyyət pisləşə bilər. Körpədə yaş bezlərin aydın azalması xüsusilə diqqət tələb edir.

Böyük stəkanı birdən içirməyə çalışmaq ağrını və ürəkbulanmanı artıra bilər. Kiçik qurtumlar, qaşıqla sərin maye və yaşa uyğun yumşaq qidalar daha rahat qəbul edilə bilər. Turş meyvə şirəsi, qazlı içki, çox isti, duzlu və ədviyyatlı qida ağız yarasını yandıra bilər. Uşaq heç nə uda bilmirsə evdə israr etmək əvəzinə tibbi qiymətləndirmə lazımdır.

Maye qəbulunun yaxşılaşması, sidiyin bərpası və uşağın daha ayıq olması müsbət əlamətlərdir. Bunun əksinə, ağız quruluğu, göz yaşının olmaması, sürətli nəfəsalma və oyatmaqda çətinlik təcili yardım tələb edə bilər.

Əl-ayaq-ağız xəstəliyi hansı səpkilərlə qarışır?

Suçiçəyində qabarcıqlar daha çox gövdə və üzdən başlayır, müxtəlif mərhələlər eyni anda görünür və qaşınma güclü ola bilər. Əl-ayaq-ağız xəstəliyində ovuc, ayaqaltı və ağız yaraları daha tipikdir. Herpangina əsasən boğazın arxasında yaralar yaradır, əl-ayaq səpkisi olmaya bilər.

Afta yalnız ağız içində məhdud yaralarla gedir. İmpetiqo bal rəngli qabıq, herpes isə qruplaşmış ağrılı qabarcıq yaradır. Mpox daha dərin, bərk və ağrılı ocaqlar, limfa düyünü böyüməsi və epidemioloji təmasla fərqlənə bilər.

Diaqnoz necə qoyulur?

Tipik yaş, qızdırma, ağız yaraları və ovuc-ayaqaltı səpkisi çox vaxt klinik diaqnoz üçün kifayətdir. Əksər yüngül hallarda laborator test lazım olmur. Atipik, ağır, epidemioloji araşdırma tələb edən və başqa viruslarla qarışan hallarda boğaz, nəcis və ya qabarcıq nümunəsində molekulyar test istifadə oluna bilər.

Antibiotik virus xəstəliyini müalicə etmir. Boğazda bakterial infeksiya və ya dəriyə ikincili bakterial infeksiya şübhəsi varsa ayrıca qiymətləndirmə aparılır. Səpkini foto ilə uzaqdan görmək maye vəziyyətini və ümumi halı qiymətləndirmir.

Evdə təhlükəsiz qulluq necə aparılır?

Əsas məqsəd maye qəbulu, ağrı və qızdırmanın təhlükəsiz idarəsidir. Uşağa istirahət, sərin maye və yumşaq qida təklif edilməlidir. Dərman seçimi yaş və çəkiyə görə həkim və ya əczaçı ilə dəqiqləşdirilməli, uşağa aspirin verilməməlidir.

Ağız yarasına spirt, yod, yandırıcı qarqara və keyidici maddəni özbaşına çəkmək olmaz. Dəri qabarcıqları deşilməməlidir. Antibiotik və antiviral preparat əksər tipik HFMD halında lazım deyil; başqa infeksiya ehtimalında həkim qərar verir.

Uşaq məktəbə və bağçaya nə vaxt qayıda bilər?

Uşağın qızdırması yoxdursa, özünü dərsdə iştirak edəcək qədər yaxşı hiss edirsə və ağız yarasından nəzarətsiz ağız suyu axmırsa qayıtma mümkün ola bilər. Lakin yerli məktəb, bağça və ictimai səhiyyə qaydaları nəzərə alınmalıdır.

Virus nəcislə uzun müddət xaric ola bildiyi üçün bütün qabarcıqların yox olmasını gözləmək yayılmanı tam dayandırmır. Qayıtdıqdan sonra əl yuma, fərdi qab-qacaq və səth təmizliyi davam etməlidir.

Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?

  • Uşaq su içə bilmir və sidiyi nəzərəçarpan azalıbsa
  • Davamlı yüksək qızdırma və ya pisləşən ümumi hal varsa
  • Uşaq çox yuxulu, oyatmaq çətin və ya qarışıqdırsa
  • Boyun sərtliyi, güclü baş ağrısı, qıcolma və nəfəs darlığı varsa
  • Körpə, hamilə və ya immun sistemi zəif şəxs təsirlənibsə
  • Dəri ocaqları irinləyib ağrılı qızartı yayılırsa
  • Əlamətlər 7–10 gün ərzində yaxşılaşmırsa
  • Diaqnoz suçiçəyi, herpes və başqa səpkidən fərqlənmirsə

Əlaqəli dermatoloji mövzular

Suçiçəyi, dodaq uçuğu, impetiqo və molluskum uşaqlarda əl-ayaq-ağız xəstəliyi ilə qarışa bilən səpkilər yarada bilər.

Tibbi qeyd

Bu məqalə maarifləndirici məqsəd daşıyır və fərdi həkim müayinəsini əvəz etmir.

Tez-tez verilən suallar

Əl-ayaq-ağız xəstəliyi heyvan dabağıdır?

Xeyr. Ad oxşarlığına baxmayaraq fərqli virusların yaratdığı insan xəstəliyidir.

Böyüklərə keçə bilər?

Bəli. Daha çox uşaqlarda olsa da böyüklər də yoluxa və virusu yaya bilər.

Antibiotik lazımdır?

Tipik HFMD virus xəstəliyidir və antibiotik təsir etmir. Bakterial ağırlaşma ayrıca qiymətləndirilir.

Uşaq neçə günə sağalır?

Əksər uşaqlar 7–10 gün ərzində yaxşılaşır.

Səpkilər qaşınır?

Adətən yüngül qaşınır və ya həssas olur; çox güclü qaşınma başqa diaqnozu düşündürə bilər.

Dırnaq sonradan düşə bilər?

Nadir hallarda həftələr sonra müvəqqəti dırnaq ayrılması ola bilər və adətən yenidən böyüyür.

Ən təhlükəli ev əlaməti hansıdır?

Ağız yaraları fonunda maye içə bilməmək və sidiyin azalması susuzlaşmanı göstərir.

Bu əlamətlərlə əlaqəli ola bilən xəstəliklər

Vacib qeyd

Bu məqalə tibbi məlumat xarakteri daşıyır və diaqnoz və ya müalicə təyin etmir. Şikayətiniz uzun müddət davam edirsə, güclənirsə və ya yayılırsa, dəqiq diaqnoz və müalicə üçün dermatoloqa müraciət edin.

Bu məqalə faydalı oldu?

Rəyiniz bizim üçün önəmlidir.

Facebook WhatsApp Telegram

Əlaqəli mövzular