Suçiçəyi nədir?
Suçiçəyi varicella-zoster virusunun yaratdığı yüksək yoluxucu infeksiyadır. Ən tipik əlamət qızdırma və halsızlıqdan sonra yaranan, ləkədən papula, sulu qabarcıq və qabığa keçən güclü qaşınan səpkilərdir. Yeni ocaqlar dalğalarla yarandığı üçün dəridə eyni anda müxtəlif mərhələlər görünür.
Uşaqlarda çox vaxt yüngül keçsə də körpə, yeniyetmə, böyük, hamilə və immun sistemi zəif şəxsdə ağırlaşa bilər. Qabarcıqları qaşımaq bakterial dəri infeksiyasına və izə səbəb ola bilər. Uşağa aspirin verilməməli, dərman seçimi həkimlə dəqiqləşdirilməlidir.
Suçiçəyinin ilkin əlamətləri
Səpkidən bir-iki gün əvvəl qızdırma, halsızlıq, iştahsızlıq, baş ağrısı və bədən ağrısı yarana bilər. Uşaqlarda səpki bəzən ilk əlamət olur. Böyüklərdə ilkin ümumi əlamətlər daha güclü və xəstəlik daha ağır ola bilər.
Virusla təmasdan əlamətə qədər inkubasiya adətən 10–21 gün çəkir. Bu dövrdə uşaq özünü sağlam hiss edir. Yoluxduruculuq səpkidən bir-iki gün əvvəl başlayır, buna görə ailədə ilk ocaq görünəndə virus artıq yayılmış ola bilər.
Suçiçəyi səpkisinin mərhələləri
Qırmızı ləkə və papul
Əvvəl gövdə, saçlı dəri və üzdə xırda qırmızı ləkələr yaranır. Bir neçə saat ərzində qalxmış papula çevrilə bilər.
Sulu qabarcıq
Papulun üzərində nazik divarlı, şəffaf mayeli və çox qaşınan qabarcıq əmələ gəlir. Qabarcıq asan açılır və səthi yara yaradır.
Qabıq
Qabarcıq quruyaraq qəhvəyi qabıq bağlayır. Yeni dalğalar bir neçə gün davam etdiyi üçün bədəndə ləkə, qabarcıq və qabıq eyni anda görünür. Bütün ocaqlar qabıq bağlayana qədər yoluxduruculuq davam edir.
Səpkilər bədənin harasında olur?
Adətən sinə, kürək və üzdən başlayaraq saçlı dəriyə, qol və ayaqlara yayılır. Ağız daxilində, göz qapağında və genital nahiyədə də ocaqlar yarana bilər. Gövdədə sıx, əl və ayaqlarda nisbətən az olması tipikdir, lakin görünüş dəyişə bilər.
Ağız yaraları maye qəbulunu çətinləşdirə, genital ocaqlar sidik zamanı ağrı yarada bilər. Göz ağrısı, qızartı və görmə dəyişməsi olduqda göz müayinəsi lazımdır. Peyvənd olunmuş şəxsdə suçiçəyi daha az sayda, qabarcıqsız qırmızı ləkələrlə və yüngül qızdırma ilə keçə bilər.
Suçiçəyi necə yoluxur?
Virus nəfəs damcıları və aerozol, həmçinin qabarcıq mayesi ilə birbaşa təmas vasitəsilə çox asan yayılır. Eyni evdə immuniteti olmayan yaxın təmaslıların böyük hissəsi yoluxa bilər. Zona qabarcığındakı virus da immuniteti olmayan şəxsdə suçiçəyi yarada bilər.
Xəstə şəxs bütün ocaqlar qabıq bağlayana qədər hamilə, yenidoğulmuş və immun sistemi zəif insanlardan uzaq qalmalıdır. Peyvəndli şəxsdə ocaqlar qabıq bağlamırsa 24 saat yeni səpki yaranmaması yoluxduruculuğun bitməsini qiymətləndirməkdə istifadə oluna bilər; fərdi qərar həkim və yerli qaydaya əsaslanır.
Evdə qaşınmanı və dərini necə qorumaq olar?
Dırnaqları qısa saxlamaq, gecə kiçik uşağa yumşaq əlcək geyindirmək və dərini sərin tutmaq qaşımanı azalda bilər. İlıq vanna və qıcıqlandırmayan dəri qulluğu rahatlıq verə bilər. Qabarcıqları deşmək, qabığı qoparmaq və sərt liflə sürtmək olmaz.
Qaşınma üçün dərman və losyon seçimi yaşa, hamiləliyə və digər xəstəliklərə görə həkim və ya əczaçı ilə dəqiqləşdirilməlidir. Spirt, sirkə, yod və yandırıcı bitki məhlulları yaraları qıcıqlandıra bilər. Dəri təmiz saxlanmalı, irin və yayılan qızartı izlənməlidir.
Qızdırma zamanı hansı səhvlərdən qaçmaq lazımdır?
Suçiçəyi olan uşağa aspirin verilməməlidir; aspirin Reye sindromu adlı ağır qaraciyər və beyin xəstəliyi ilə əlaqəlidir. İbuprofen və digər preparatların seçimi də həkimlə müzakirə edilməlidir, çünki bəzi mənbələr suçiçəyi zamanı ağır bakterial dəri infeksiyası ilə əlaqə barədə xəbərdarlıq edir.
Dərman dozası uşağın yaş və çəkisinə görə müəyyən edilir. Qızdırmanı salmaq üçün uşağı spirtlə silmək, buzlu suya salmaq və müxtəlif preparatları nəzarətsiz qarışdırmaq təhlükəlidir. Əsas məqsəd uşağın rahatlığı və maye qəbuludur.
Suçiçəyi hansı səpkilərlə qarışdırıla bilər?
Əl-ayaq-ağız xəstəliyində ovuc, ayaqaltı və ağız yaraları ön plandadır. Suçiçəyində gövdədə müxtəlif mərhələli ocaqlar daha tipikdir. İmpetiqo bal rəngli qabıq, follikulit isə tük kökü mərkəzli irinli papul yaradır.
Həşərat dişləmələri açıq sahələrdə qruplaşmış qaşınan papullar verir, adətən qızdırma olmur. Qotur gecə qaşınması və tunellərlə gedir. Mpox ocaqları çox vaxt daha dərin, bərk, ağrılı və eyni mərhələli olur; limfa düyünləri böyüyə bilər.
Suçiçəyi və zona arasında əlaqə
Hər iki xəstəliyi eyni varicella-zoster virusu yaradır. İlk yoluxma suçiçəyi şəklində keçir. Sağaldıqdan sonra virus sinir düyünlərində passiv qalır və illər sonra zona şəklində yenidən aktivləşə bilər.
Zona ilə təmas etmiş immuniteti olmayan şəxs zona deyil, suçiçəyi keçirə bilər. Suçiçəyi keçirən hər kəsdə mütləq zona yaranmır. Yaş və immun zəifliyi reaktivasiya riskini artırır.
Diaqnoz necə qoyulur?
Tipik dalğavari və müxtəlif mərhələli səpki çox vaxt klinik diaqnoz üçün kifayətdir. Peyvəndli şəxsdə yüngül, atipik səpki başqa virus və həşərat reaksiyası ilə qarışa bilər. Belə hallarda təzə qabarcıq, qabıq və ya ocaq nümunəsində VZV molekulyar testi istifadə oluna bilər.
Qan anticisim testi əvvəlki immuniteti qiymətləndirməyə kömək edə bilər, amma aktiv səpkinin diaqnozunda ocaq testi daha informativdir. Hamilə və immun sistemi zəif şəxsin təması zamanı immunitet vəziyyətini təcili qiymətləndirmək vacibdir.
Kimlərdə suçiçəyi daha təhlükəlidir?
Körpələr, yeniyetmələr, böyüklər, hamilələr və immun sistemi zəif şəxslər ağır xəstəlik riski daşıyır. Ağciyər iltihabı böyüklərdə, bakterial dəri infeksiyası uşaqlarda mühüm ağırlaşmadır. Beyin iltihabı, koordinasiya pozuntusu, qanaxma və sepsis nadir, lakin mümkündür.
Risk qrupunda olan şəxsdə təmas və ya ilk əlamət olduqda səpkinin çoxalmasını gözləmədən həkimlə əlaqə saxlanmalıdır. Antiviral və təmasdan sonrakı profilaktika qərarları zaman həssas ola bilər və fərdi vəziyyətə görə verilir.
Suçiçəyi peyvəndi nə verir?
Peyvənd suçiçəyinin və xüsusən ağır gedişin qarşısını almağın ən effektiv üsuludur. Peyvənd olunmuş insan yenə yoluxa bilər, lakin çox vaxt daha az ocaq, az qızdırma və qısa xəstəlik olur. Peyvənd cədvəli ölkə, yaş və tibbi tarixçəyə görə həkimlə dəqiqləşdirilməlidir.
Hamiləlik və ciddi immun zəifliyində canlı vaksinlə bağlı xüsusi məhdudiyyətlər ola bilər. Özbaşına peyvənd qərarı deyil, ailə həkimi və uyğun mütəxəssislə qiymətləndirmə lazımdır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etmək lazımdır?
- Nəfəs darlığı, sinə ağrısı və güclü öskürək varsa
- Şiddətli baş ağrısı, boyun sərtliyi, yeriş pozuntusu və qarışıqlıq yaranıbsa
- Uşaq su içmir, sidiyi azalıb və çox yuxuludur
- Ocaqlar çox ağrılı, isti, irinli və ətrafı sürətlə qızarırsa
- Qanlı qabarcıq, bənövşəyi səpki və qanama varsa
- Hamilə, yenidoğulmuş və ya immun sistemi zəif şəxs yoluxubsa
- Göz ağrısı, qızartı və görmə dəyişməsi varsa
- Qızdırma uzanır və ümumi vəziyyət pisləşirsə
Əlaqəli dermatoloji mövzular
Zona, əl-ayaq-ağız xəstəliyi, impetiqo, qotur və həşərat dişləmələri suçiçəyi ilə əlaqəli və ya ona bənzər ola bilər.
Tibbi qeyd
Bu məqalə maarifləndirici məqsəd daşıyır və fərdi həkim müayinəsini əvəz etmir.