Dəri sellüliti nədir?
Dəri sellüliti dermis və dərialtı toxumanın yayılan bakterial infeksiyasıdır. Ən çox streptokok və stafilokok bakteriyaları dəridəki kiçik çat, yara, xora və ya göbələk zədəsindən daxil olduqda yaranır. Təsirlənən sahə ağrılı, isti, şişkin və qırmızı olur, sərhədi çox vaxt aydın seçilmir.
Sellülit kosmetik “selülit” ilə eyni deyil. Kosmetik selülit bud və ombada portağal qabığına bənzər çökəklikdir və infeksiya deyil. Dəri sellüliti isə sürətlə irəliləyə, qızdırma və halsızlıq yarada, gecikdikdə qan, sümük və dərin yumşaq toxumalara yayıla bilən tibbi vəziyyətdir.
Dəri sellülitinin əlamətləri hansılardır?
- Genişlənən qızartı və şişkinlik
- Toxunduqda istilik və ağrı
- Dərinin gərgin və həssas olması
- Portağal qabığına bənzər səth
- Bəzən sulu qabarcıq və ya irinli ocaq
- Yaxın limfa düyünlərində ağrı
- Dəridən yuxarı doğru uzanan qırmızı limfa xətti
- Qızdırma, üşütmə, baş ağrısı və halsızlıq
Sellülit çox vaxt birtərəfli olur və saatlar-günlər ərzində genişlənir. Tünd dəri tonunda qızartı az görünə bilər; müqayisəli istilik, şişkinlik, ağrı və rəngin tündləşməsi daha nəzərəçarpan ola bilər. Hər iki ayaqda simmetrik, uzunmüddətli qızartı başqa səbəbi daha çox düşündürür.
Səthdə yara olmaya bilər. Bakteriyanın daxil olduğu çat o qədər kiçik ola bilər ki, görünməsin. Ayaq barmaqları arasında göbələk və çatlar aşağı ayaq sellülitinin tez-tez nəzərdən qaçan giriş qapısıdır.
Sellülit bədənin hansı nahiyələrində yaranır?
Ən çox ayaq və pəncədə görülür, lakin əl, qol, üz, göz ətrafı, döş, qarın və başqa sahələr də tutula bilər. Əl və barmaq sellüliti dişləmə, kəsik və dırnaqətrafı infeksiyadan sonra yarana bilər. Əməliyyat və limfa düyünü çıxarılmasından sonra şişən qolda risk yüksələ bilər.
Göz ətrafı sellülit görmə və göz hərəkətləri ilə bağlı ağırlaşma riski daşıyır. Üz, əl, oynaq üzəri və genital sahədə yayılan infeksiya ayrıca diqqət tələb edir. Heyvan və insan dişləmələri, su ilə çirklənmiş yaralar fərqli bakteriyalarla əlaqəli ola bilər və tarixçə həkimə bildirilməlidir.
Dəri sellüliti nədən yaranır?
Bakteriyalar kəsik, sıyrıq, iynə yeri, cərrahi yara, xora, çatlamış dəri, ekzema, həşərat dişləməsi, tatu və pirsinq kimi giriş qapısından dərinliyə keçir. Streptokoklar daha diffuz yayılma, stafilokoklar isə irin və abseslə əlaqəli ola bilər. Görünüş bakteriyanın növünü həmişə göstərmir.
Xroniki ödem, limfödem, venoz çatışmazlıq, piylənmə, diabet, immun zəifliyi və əvvəlki sellülit epizodu riski artırır. Ayaq göbələyi və quru çatlar təkrarlayan aşağı ayaq sellülitində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İnyeksion narkotik istifadəsi və baxımsız yaralar da ciddi risk faktorudur.
Dəri sellüliti yoluxucudurmu?
Sellülit dərinin dərin qatlarında olduğu üçün adi gündəlik təmasla bir insandan digərinə keçmir. Lakin sellülitlə yanaşı açıq irinli yara və abses varsa həmin mayedəki bakteriya təmasla yayıla bilər. Yara örtülməli, əllər yuyulmalı və şəxsi əşyalar paylaşılmamalıdır.
Ailə üzvündə sellülit olması digər şəxsin avtomatik antibiotik qəbul etməsini tələb etmir. Risk daha çox hər bir insanın dəri baryeri və giriş qapısı ilə bağlıdır. İrinli ocaqla yaxın təmas olubsa yaranan yeni səpki həkimə göstərilməlidir.
Sellülit və qızıl yel arasında fərq nədir?
Qızıl yel daha səthi dermis və limfa damarlarını tutur, çox vaxt parlaq, qalxmış və sərhədi aydın lövhə yaradır. Sellülit dərinin daha dərin qatlarında yayılır və sərhədi qeyri-müəyyən, şişkinliyi diffuz ola bilər.
Hər ikisində qızdırma, ağrı və istilik mümkündür və klinik sərhəd həmişə dəqiq deyil. Qızıl yel ayrıca owner olaraq səthi, aydın sərhədli forma və limfa tutulmasını; bu məqalə isə dərin, diffuz sellüliti, təcili riskləri və mimikləri izah edir.
Sellülit hansı xəstəliklərlə qarışdırıla bilər?
Venoz staz dermatiti və lipodermatoskleroz aşağı ayaqlarda qızartı və şişkinlik yaradır, amma çox vaxt ikitərəfli, xroniki, qaşınan və qabıqlıdır. Kontakt dermatit təmas formasına uyğun, çox qaşınan səthi lövhələr yarada bilər. Dərin ven trombozu ağrı və şişkinliklə sellülitə bənzəyə bilər.
Gut və oynaq infeksiyası oynağa yaxın kəskin ağrı və qızartı verir. Həşərat reaksiyasında qaşınma ağrıdan daha ön planda ola bilər. Wells sindromu, vaskulit və herpes zoster də mimiklər arasındadır. İki ayağın eyni anda qızarması sistemik əlamət yoxdursa sellülitdən başqa diaqnoz axtarmağı tələb edir.
Nekrotizan fassiti düşündürən təhlükəli əlamətlər
Nekrotizan fassit nadir, lakin sürətlə irəliləyən dərin yumşaq toxuma infeksiyasıdır. Erkən mərhələdə dəri dəyişiklikləri az görünə bilər, amma ağrı görünüşə nisbətən həddindən artıq olur. Saatlar ərzində pisləşmə, bənövşəyi və qara ləkə, hissizlik, qanlı qabarcıq, qarışıqlıq və təzyiq düşməsi təcili yardım tələb edir.
Belə əlamətlərdə dermatoloq qəbulunu gözləmək olmaz. Cərrahi və təcili tibbi qiymətləndirmə gecikməməlidir. Evdə sərhədi izləmək yalnız yüngül və həkim tərəfindən qiymətləndirilmiş vəziyyətlərdə köməkçi ola bilər.
Diaqnoz necə qoyulur?
Sellülit əsasən tarixçə və fiziki müayinə ilə diaqnoz olunur. Həkim qızartının sürətini, giriş yarasını, irin və absesi, limfa xəttini, temperaturu və ümumi vəziyyəti qiymətləndirir. Tipik yüngül hal üçün qan testi həmişə lazım olmur.
Ağır və sistemik əlamətdə qan analizi, qan kulturası və böyrək funksiyası kimi testlər tələb oluna bilər. İrin və açıq yara varsa kultura daha faydalıdır. Ultrasəs abses və dərin ven trombozu şübhəsində, rentgen və digər görüntüləmə yad cisim, qaz, sümük və dərin toxuma tutulması ehtimalında istifadə olunur.
Yanaşma necə planlaşdırılır?
Sellülit antibiotiklə müalicə olunan infeksiyadır. Preparat və qəbul yolu ehtimal olunan bakteriya, yerləşmə, irin, allergiya, yanaşı xəstəlik və ağırlığa görə həkim tərəfindən seçilir. Ağır hallarda xəstəxana və venadaxili yanaşma lazım ola bilər. Qalan antibiotik və təsadüfi krem istifadə etmək düzgün deyil.
Ətrafın qaldırılması şişkinliyi azalda bilər. Həkim qızartının sərhədini və vaxtını qeyd edərək inkişafı izləyə bilər. İlk saatlarda iltihab tam dayanmasa da sürətli genişlənmə, yeni qızdırma və artan ağrı təkrar qiymətləndirmə tələb edir. Abses varsa antibiotiklə yanaşı drenaj lazım ola bilər.
Təkrarlanmanın qarşısını almaq mümkündürmü?
Kəskin infeksiya keçdikdən sonra ayaq göbələyi, ekzema, çatlar, xora və yaralar idarə olunmalıdır. Dərinin yumşaq nəmləndirilməsi çatları azalda bilər. Xroniki ödem və limfödem üçün sıxılma yanaşması yalnız kəskin infeksiya sakitləşdikdən və həkim planından sonra istifadə edilir.
Diabet nəzarəti, uyğun ayaqqabı, dırnaq və ayaq baxımı, yaraların erkən təmizlənməsi riski azalda bilər. Təkrarlayan sellülitdə profilaktik antibiotik və başqa xüsusi yanaşmalar yalnız fərdi tibbi qiymətləndirmə ilə qərarlaşdırılır.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etmək lazımdır?
- Ağrılı, isti və şişkin sahə sürətlə genişlənirsə
- Qızdırma, üşütmə və ciddi halsızlıq varsa
- Üz, göz ətrafı, əl və ya genital sahə tutulubsa
- Dəridə bənövşəyi-qara rəng, qanlı qabarcıq və hissizlik yaranıbsa
- Ağrı görünən qızartıya nisbətən çox güclüdürsə
- Sürətli nəfəs, ürəkdöyünmə, başgicəllənmə və qarışıqlıq varsa
- Şəxs diabetli, immun sistemi zəif, yaşlı və ya körpədirsə
- Başlanan yanaşmadan sonra pisləşmə davam edirsə
Əlaqəli dermatoloji mövzular
Qızıl yel, çiban, impetiqo, ayaq göbələyi və venoz dermatit sellülitlə əlaqəli və ya ona bənzər ola bilər. Birtərəfli sürətli yayılma və sistemik əlamətlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Tibbi qeyd
Bu məqalə maarifləndirici məqsəd daşıyır və fərdi həkim müayinəsini əvəz etmir.