Baş biti nədir?
Baş biti, yaxud baş pedikulyozu, Pediculus humanus capitis adlı kiçik parazit həşəratın saçlı dəridə yaşaması ilə yaranır. Bit insan qanı ilə qidalanır, yumurtalarını isə saç telinə möhkəm yapışdırır. Ən çox rast gəlinən əlamət baş dərisində qaşınmadır, lakin ilk yoluxmada şikayət gec başlaya bilər.
Baş biti xüsusən məktəbəqədər və məktəb yaşlı uşaqlarda, onların ailə üzvlərində və yaxın təmasda olan şəxslərdə yayılır. Bu vəziyyət şəxsi təmizliyin zəif olması demək deyil. Bit təmiz və ya çirkli saç arasında seçim etmir; əsas yol saç-saça yaxın təmasdır.
Baş bitinin əlamətləri hansılardır?
- Baş dərisində, xüsusən ənsə və qulaq arxasında qaşınma
- Saçda hərəkət edən kiçik boz-qəhvəyi bitlər
- Saç telinə yapışmış ağ, sarımtıl və ya qəhvəyi sirkələr
- Baş dərisində qızartı, cızıq və qabıqlanma
- Gecələr narahatlıq və yuxunun pozulması
- Qaşımağa bağlı ikincili bakterial yara və qabıqlar
Qaşınma bitin tüpürcəyinə qarşı həssaslıq reaksiyasıdır. Bəzi insanlarda heç qaşınma olmaya bilər. Saçda sirkə görünməsi keçmiş və ya aktiv yoluxmanı göstərə bilər, amma aktiv baş biti üçün ən etibarlı əlamət canlı sürünən bitin tapılmasıdır.
Bit və sirkə necə görünür?
Yetkin baş biti təxminən küncüt dənəsi ölçüsündədir, altı ayağı var və saçların arasında sürətlə hərəkət edə bilər. Uça və tullana bilmir. Sirkələr çox kiçik, oval formalı olur və saçın dibinə yaxın hissədə yapışır. Saç uzandıqca köhnə və boş yumurta qabıqları dəridən uzaqlaşır.
Kəpək, saç spreyi qalıqları və kir asanlıqla saç telindən sürüşür. Sirkə isə telə yapışdığı üçün barmaqla asan çıxmır. Buna baxmayaraq, yalnız ağ nöqtələrə baxaraq diaqnoz qoymaq düzgün deyil; güclü işıq və sıx dişli daraqla sistemli yoxlama daha faydalıdır.
Baş biti necə yoluxur?
Əsas yol başların və saçların birbaşa təmasıdır. Uşaqların oyun, qucaqlaşma, birgə şəkil çəkdirmə və eyni yataqda yatma zamanı saçlarının toxunması ötürülməni asanlaşdırır. Bit sürünür; uçmur, tullanmır və ev heyvanlarından insana keçmir.
Daraq, saç aksesuarı, papaq, şərf və yastıqla ötürülmə nəzəri olaraq mümkündür, amma əsas yol deyil. Bit insan başından kənarda uzun müddət qidalanmadan yaşaya bilmədiyi üçün bütün evi güclü kimyəvi maddələrlə dərmanlamaq lazım deyil və təhlükəli ola bilər.
Baş biti hansı problemlərlə qarışdırıla bilər?
Baş dərisinin qaşınması kəpək, seboreik dermatit, ekzema, psoriaz, göbələk infeksiyası və saç məhsullarına kontakt reaksiya ilə də bağlı ola bilər. Saçdakı ağ nöqtələr kəpək, saç lifinin qalıqları və ya boş sirkə qabıqları ola bilər. Canlı bit tapılmadan təkrar-təkrar vasitə istifadə etmək qıcıqlanmanı artıra bilər.
Baş biti bədən biti və qasıq bitindən fərqli növdür. Baş biti əsasən saçlı dəridə yaşayır və xəstəlik ötürməsi ilə tanınmır. Bədən biti isə daha çox geyimin tikişlərində yaşayır və müəyyən infeksiyaları daşıya bilər.
Diaqnoz necə qoyulur?
Diaqnoz canlı nimfa və ya yetkin bitin görülməsi ilə təsdiqlənir. Saç nəmləndirilərək sıx dişli bit darağı ilə hissələrə ayrılıb, xüsusən qulaq arxası və ənsə diqqətlə yoxlanıla bilər. Tapılan material ağ fon üzərində daha asan seçilir. Dermatoskop şübhəli sirkə və saç qalıqlarını ayırmağa kömək edə bilər.
Saç dibindən uzaqda yalnız boş yumurta qabıqlarının olması aktiv yoluxma demək olmaya bilər. Məktəb və ailədə əsassız damğalanmanın qarşısını almaq üçün müalicə qərarı canlı bit və ya saç dibinə yaxın canlı sirkə ehtimalına əsaslanmalıdır.
Yanaşma və təkrar yoxlama necə planlaşdırılır?
Baş biti üçün yanaşma yaşa, istifadə olunacaq vasitənin təhlükəsizlik göstərişinə, əvvəlki istifadəyə və bölgədə mümkün davamlılığa görə seçilir. Eyni evdə yaşayanların saçları yoxlanmalı, yalnız aktiv yoluxma aşkarlanan şəxslər uyğun şəkildə qiymətləndirilməlidir. Müxtəlif kimyəvi vasitələri qarışdırmaq və ya tövsiyədən artıq istifadə etmək təhlükəlidir.
Sirkələrin daraqla mexaniki çıxarılması saçdakı yumurta yükünü azalda və nəzarəti asanlaşdıra bilər. Bəzi vasitələr yumurtaların hamısına təsir etmədiyi üçün məhsul göstərişinə və həkim planına uyğun təkrar yoxlama vacibdir. Mayonez, kerosin, benzin və heyvanlar üçün pestisidlər təhlükəsiz üsul deyil.
Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?
- Canlı bitlə kəpəyi ayırmaq mümkün deyilsə
- Körpə, hamilə və ya allergiya riski olan şəxs üçün vasitə seçilirsə
- Dəridə irinli yara, ağrı, şişkinlik və qabıqlanma varsa
- Düzgün istifadəyə baxmayaraq canlı bitlər qalırsa
- Qaşınma bit aradan qalxdıqdan sonra davam edirsə
- Kirpik və qaşlarda bitə bənzər dəyişiklik görülürsə
Əlaqəli dermatoloji mövzular
Bədən biti, qasıq biti, baş dərisində qaşınma, seboreik dermatit və göbələk infeksiyaları oxşar şikayət yarada bilər. Müayinənin məqsədi yalnız qaşınmanı deyil, onun konkret səbəbini müəyyənləşdirməkdir.
Tibbi qeyd
Bu məqalə maarifləndirici məqsəd daşıyır və fərdi həkim müayinəsini əvəz etmir.