Melazma nədir?
Melazma daha çox üzün günəş görən hissələrində simmetrik, açıq-qəhvəyidən tünd-qəhvəyiyə qədər ləkələr yaradan piqmentasiya pozuntusudur. Ən çox yanaqlar, alın, burun, üst dodaq və çənədə görünür. Hamiləlik zamanı yaranan melazma bəzən xloazma adlandırılır.
Melazma yoluxucu deyil və dəri xərçəngi sayılmır. Bununla belə, üzdə yaranan hər qəhvəyi ləkə melazma deyil; düzgün diaqnoz təhlükəli və fərqli piqment dəyişikliklərini ayırmaq üçün vacibdir.
Şəkil üçün generate prompt
Professional realistic clinical dermatology photograph of an adult woman with moderate facial melasma, symmetric irregular light-to-medium brown patches on cheeks, forehead and upper lip, natural unretouched skin texture, inclusive medium skin tone, neutral medical lighting, 1200x800, no text, no watermark.
Əlamətləri və yerləşmə formaları
Melazma adətən qaşınmayan və ağrımayan düz ləkələr şəklindədir. Üç əsas üz nümunəsi təsvir edilir:
- Sentrofasial: alın, yanaq, burun, üst dodaq və çənə
- Malyar: əsasən yanaqlar və burun
- Mandibulyar: çənə xətti boyunca
Daha nadir hallarda günəş görən qol və çiyinlərdə ekstrasfasial melazma görünə bilər. Dərinin dərinliyinə görə epidermal, dermal və qarışıq piqment nümunələri ola bilər.
Melazma nədən yaranır?
Dəqiq səbəb tam aydın deyil. Melanin istehsal edən hüceyrələrin işini artıran bir neçə amil birlikdə rol oynayır:
- Ultrabənövşəyi şüa və görünən işıq
- Genetik və ailəvi meyl
- Hamiləlik və hormonal dəyişikliklər
- Bəzi hormonal dərmanlar
- Dərini qıcıqlandıran və fototoksik məhsullar
- İstilik və iltihab
Melazma qadınlarda daha çox görünür, amma kişilərdə də yarana bilər. Daha tünd dəri fototiplərində melanin reaksiyası daha güclü olduğuna görə risk və təkrarlanma ehtimalı arta bilər.
Şəkil üçün generate prompt
High quality realistic medical illustration of ultraviolet and visible light reaching facial skin and activating melanocytes to produce excess melanin, accurate epidermis and dermis cross-section, elegant dermatology textbook style, 1200x800, no labels, no text, no watermark.
Günəş ləkəsi ilə melazma eynidirmi?
Gündəlik dildə melazmaya “günəş ləkəsi” deyilsə də, bütün günəş ləkələri melazma deyil. Solar lentigo adətən ayrı-ayrı, daha aydın sərhədli ləkələrdir və uzunmüddətli günəş zədəsi ilə əlaqəlidir. Postinflamatuar hiperpiqmentasiya sızanaq və dermatitdən sonra yaranır. Çil, dərman piqmentasiyası və bəzi piqmentli törəmələr də fərqli yanaşma tələb edir.
| Vəziyyət | Daha tipik görünüş |
|---|---|
| Melazma | Simmetrik, geniş və nizamsız üz ləkələri |
| Solar lentigo | Ayrı-ayrı, aydın sərhədli günəş ləkələri |
| Postinflamatuar ləkə | Əvvəlki sızanaq və ya səpkinin yerində |
| Çil | Kiçik nöqtəvi ləkələr, günəşlə tündləşmə |
Diaqnoz necə qoyulur?
Diaqnoz çox vaxt ləkələrin simmetrik görünüşü və tarixçə əsasında qoyulur. Dermatoskopiya piqment nümunəsini, Wood lampası isə bəzi hallarda epidermal piqmentin görünməsini qiymətləndirməyə kömək edə bilər. Atipik, tək tərəfli, sürətlə dəyişən və ya qeyri-bərabər ləkədə başqa diaqnozları istisna etmək üçün əlavə müayinə və nadir hallarda biopsiya lazım ola bilər.
Şəkil üçün generate prompt
Professional realistic dermatology clinic scene showing facial melasma assessment with dermatoscope and Wood lamp, adult patient, gentle violet examination light, respectful clean clinical setting, 1200x800, no text, no watermark.
Günəşdən və görünən işıqdan qorunma
İşıqdan qorunma melazma yanaşmasının əsas hissəsidir. Geniş spektrli günəş qoruyucu, kölgə, enli kənarlı şlyapa və qoruyucu geyim birgə istifadə olunur. Görünən işıq xüsusən tünd dəri tonlarında melazmanı artıra bildiyi üçün dəmir oksidli rəngli günəş qoruyucular bəzi insanlarda əlavə fayda verə bilər.
Dərini yandıran və qıcıqlandıran məhsullar piqmenti tündləşdirə bilər. Yumşaq, ətirsiz qulluq daha məqsədəuyğundur.
Müalicə necə planlaşdırılır?
Melazma xroniki və təkrarlayan ola bilər. Yanaşma piqmentin dərinliyi, dəri tonu, hamiləlik, istifadə olunan dərmanlar və qıcıqlanma riskinə görə fərdiləşdirilir. Piqment istehsalını azaldan yerli vasitələr, seçilmiş kimyəvi pilinqlər və cihaz prosedurları həkim tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər.
Yanlış seçilmiş və aqressiv prosedurlar, nəzarətsiz ağardıcı və steroidli kremlər qıcıqlanma, ləkənin tündləşməsi və qalıcı rəng dəyişikliyi yarada bilər. Hamiləlikdə istifadə oluna bilən vasitələr ayrıca qiymətləndirilməlidir.
Nə vaxt dermatoloqa müraciət etmək lazımdır?
- Ləkə qəfil və tək tərəfli yaranıbsa
- Rəng, sərhəd və ölçü sürətlə dəyişirsə
- Qaşınma, qabıq, qanama və yara varsa
- Hamiləlikdə müalicə düşünülürsə
- İstifadə olunan məhsul ləkəni artırıbsa
- Melazma gündəlik həyata və emosional vəziyyətə təsir edirsə
Tibbi qeyd
Bu məqalə maarifləndiricidir və fərdi həkim müayinəsini əvəz etmir.