Ekzema nədir?

Ekzema nədir?

Ekzema dermatologiyada geniş yayılmış xroniki iltihabi dəri xəstəliklərindən biridir. Bu xəstəlik dərinin quruması, qaşınması, qızarması və bəzən qabarcıqların əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Ekzema həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə müşahidə oluna bilər və müxtəlif faktorların təsiri nəticəsində inkişaf edir.

Ekzema tibbi olaraq tez-tez dermatit termini ilə də əlaqələndirilir. Bu xəstəlik dəri baryerinin zəifləməsi, immun sistem reaksiyaları və ətraf mühit faktorlarının təsiri ilə ortaya çıxır. Xəstəliyin bəzi formaları qısa müddətli ola bilər, lakin bir çox hallarda ekzema xroniki xarakter daşıyır və təkrarlayan alovlanmalarla müşahidə olunur.

Dermatoloji praktikada ekzema düzgün diaqnoz və fərdi müalicə yanaşması tələb edir. Bu səbəbdən dəri problemləri uzun müddət davam etdikdə dermatoloq müayinəsi vacib hesab olunur.

Ekzema nədir və necə yaranır?

Ekzema dərinin iltihabi reaksiyası nəticəsində yaranan və müxtəlif simptomlarla özünü göstərən dermatoloji xəstəlikdir. Bu xəstəlik zamanı dərinin qoruyucu baryer funksiyası zəifləyir və nəticədə dəri xarici qıcıqlandırıcılara daha həssas olur.

Dəri baryerinin pozulması

Sağlam dəri xarici mikroorqanizmlərə, allergenlərə və kimyəvi maddələrə qarşı qoruyucu rol oynayır. Lakin ekzema zamanı bu qoruyucu baryer zədələnir və dəri daha tez quruyur.

 

Dəri baryerinin zəifləməsi aşağıdakı hallarda baş verə bilər:

 

Genetik faktorlar

Allergik reaksiyalar

İmmun sistem pozğunluqları

Kimyəvi maddələrlə təmas

İmmun sistem reaksiyası

 

Ekzemanın yaranmasında immun sisteminin hiperreaktiv fəaliyyəti də mühüm rol oynayır. İmmunitet sistemi bəzi maddələri təhlükə kimi qəbul edərək iltihabi reaksiyanı aktivləşdirir. Bu proses nəticəsində dəridə qızartı, qaşınma və şişkinlik yaranır.

 

Ekzemanın əsas əlamətləri

 

Ekzema müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər. Bu simptomlar xəstəliyin növündən və mərhələsindən asılı olaraq dəyişə bilər.

 

Qaşınma

 

Ekzemanın ən xarakterik əlamətlərindən biri güclü qaşınmadır. Qaşınma xüsusilə gecə saatlarında daha da şiddətlənə bilər və bu vəziyyət xəstənin həyat keyfiyyətini azalda bilər.

 

Dərinin qızarması

 

Ekzema zamanı dəridə eritema adlanan qızartı yaranır. Bu qızartı iltihabi prosesin nəticəsi olaraq meydana çıxır.

 

Dərinin quruması və qabıqlanması

 

Ekzema olan dəridə quruluq və qabıqlanma tez-tez müşahidə olunur. Bu vəziyyət dərinin elastikliyini azaldır və bəzən çatlara səbəb olur.

 

Qabarcıqlar və sızan yaralar

 

Bəzi ekzema növlərində dəridə kiçik maye ilə dolu qabarcıqlar əmələ gəlir. Bu qabarcıqlar partladıqdan sonra dəridə sızan yaralar meydana gələ bilər.

 

Ekzemanın növləri

 

Ekzema bir neçə fərqli klinik formada müşahidə oluna bilər. Hər növün yaranma səbəbləri və müalicə yanaşmaları fərqlidir.

 

Atopik dermatit

 

Atopik dermatit ekzemanın ən geniş yayılmış formalarından biridir. Bu xəstəlik adətən uşaqlıq dövründə başlayır və allergik meyilliliklə əlaqəlidir.

 

Atopik dermatitin xüsusiyyətləri

 

Güclü qaşınma

 

Dərinin quruluğu

 

Allergik xəstəliklərlə əlaqə (astma, allergik rinit)

 

Kontakt dermatit

 

Kontakt dermatit dərinin müəyyən maddələrlə təması nəticəsində yaranır.

 

Kontakt dermatitin səbəbləri

 

Kimyəvi maddələr

 

kosmetik məhsullar

 

metallara allergiya (məsələn, nikel)

 

təmizləyici vasitələr

 

Seboreik dermatit

 

Seboreik dermatit əsasən yağ vəziləri çox olan nahiyələrdə yaranır. Bu xəstəlik daha çox saç dərisində, qaşlarda və burun ətrafında müşahidə olunur.

 

Seboreik dermatit zamanı:

 

dəridə qızartı

 

yağlı qabıqlanma

 

qaşınma

 

kimi simptomlar meydana çıxır.

 

Dishidrotik ekzema

 

Dishidrotik ekzema əsasən əl və ayaq nahiyələrində yaranır. Bu xəstəlik zamanı dəridə kiçik, qaşınan qabarcıqlar əmələ gəlir.

 

Ekzemanın yaranma səbəbləri

 

Ekzemanın yaranmasında bir neçə faktor rol oynaya bilər. Bu faktorlar fərdi olaraq və ya birlikdə təsir göstərə bilər.

 

Genetik meyillilik

 

Araşdırmalar göstərir ki, ekzema ailə üzvlərində daha çox rast gəlinə bilər. Əgər valideynlərdə allergik xəstəliklər varsa, uşaqlarda ekzema inkişaf etmə ehtimalı artır.

 

Allergik faktorlar

 

Toz, polen, bəzi qida məhsulları və heyvan tükləri allergik reaksiyaya səbəb olaraq ekzemanı aktivləşdirə bilər.

 

Stress və psixoloji faktorlar

 

Stress immun sisteminə təsir edərək ekzemanın alovlanmasına səbəb ola bilər.

 

Ətraf mühit faktorları

 

Soyuq hava, quru iqlim və tez-tez istifadə olunan kimyəvi məhsullar dərinin qoruyucu baryerini zəiflədə bilər.

 

Ekzemanın diaqnostikası

 

Ekzemanın diaqnozu əsasən dermatoloqun klinik müayinəsi əsasında qoyulur. Dermatoloq xəstənin dərisini müayinə edir və simptomları qiymətləndirir.

 

Bəzi hallarda əlavə testlər tələb oluna bilər:

 

Allergiya testləri

 

dəri biopsiyası

 

laborator analizlər

 

Bu testlər xəstəliyin dəqiq səbəblərini müəyyən etməyə kömək edir.

 

Ekzemanın müalicə üsulları

 

Ekzemanın müalicəsi xəstəliyin növündən və ağırlıq dərəcəsindən asılıdır. Müalicənin əsas məqsədi iltihabı azaltmaq, qaşınmanı aradan qaldırmaq və dəri baryerini bərpa etməkdir.

 

Nəmləndirici kremlər

 

Dermatoloqlar ekzema müalicəsində müntəzəm nəmləndirməni əsas müalicə üsullarından biri hesab edirlər. Nəmləndirici vasitələr dərinin qoruyucu baryerini bərpa edir.

 

Topikal kortikosteroidlər

 

Kortikosteroid tərkibli kremlər iltihabı azaltmaq və qaşınmanı aradan qaldırmaq üçün istifadə olunur.

 

Antihistamin preparatları

 

Qaşınmanı azaltmaq üçün bəzi hallarda antihistamin dərmanlar təyin edilə bilər.

 

Fototerapiya

 

Fototerapiya ultrabənövşəyi şüaların kontrollu tətbiqi ilə aparılan dermatoloji müalicə üsuludur. Bu metod xüsusilə xroniki ekzema hallarında istifadə olunur.

 

Ekzema zamanı dəriyə qulluq

 

Ekzema olan şəxslər gündəlik dəri baxımına xüsusi diqqət yetirməlidirlər.

 

Dərinin müntəzəm nəmləndirilməsi

 

Dərinin gündə bir neçə dəfə nəmləndirilməsi quruluğun qarşısını almağa kömək edir.

 

Qıcıqlandırıcı maddələrdən uzaq durmaq

 

Kimyəvi təmizləyicilər, güclü sabunlar və ətirli kosmetik məhsullar ekzemanı ağırlaşdıra bilər.

 

İsti su ilə uzun müddət duş qəbul etməmək

 

İsti su dərini quruda bilər və ekzema simptomlarını artırar.

 

Ekzemanın qarşısını alma yolları

 

Ekzemanın tam qarşısını almaq hər zaman mümkün olmasa da, bəzi tədbirlər xəstəliyin alovlanma riskini azalda bilər.

 

Dərinin müntəzəm nəmləndirilməsi

 

allergenlərdən uzaq durmaq

 

stresin azaldılması

 

uyğun kosmetik vasitələrin seçilməsi

 

Bu tədbirlər dərinin sağlamlığını qorumağa kömək edir.

 

Nəticə

 

Ekzema dərinin xroniki iltihabi xəstəliklərindən biridir və müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər. Qaşınma, qızartı və quruluq bu xəstəliyin ən xarakterik əlamətləridir.

 

Ekzemanın yaranmasında genetik faktorlar, allergiyalar və ətraf mühit təsirləri mühüm rol oynayır. Müalicə isə fərdi yanaşma tələb edir və dermatoloq nəzarəti altında aparılmalıdır.

 

Dərinin düzgün baxımı və qıcıqlandırıcı faktorların aradan qaldırılması ekzemanın idarə olunmasında əsas rol oynayır. Uzun müddət davam edən və ya ağırlaşan dəri problemləri zamanı dermatoloqa müraciət etmək ən doğru addımdır.